Héraðsdómur Reykjavíkur Dómur 1. apríl 2026 . Mál nr. E - 4664/2025 : A (Steingrímur Þormóðsson lögmaður) gegn Sjúkratrygging um Íslands ( Guðmundur Hólmar Helgason lögmaður) Dómur 1. Mál þetta, sem dómtekið var 6. mars 2026 , höfðað i A , , 7. ágúst 202 5 gegn Sjúkratrygging um Íslands , . 2. Endan leg ar dómkr öfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 930.000 krónur, með dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 4. september 2025 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar eins og málið væri ekki gjafsóknarmál . 3. Stefndi krefst sýknu af dómkröfum stefnanda og málskostnaðar. 4. Auk þeirra dó mkrafna sem að framan greinir var málið einnig höfðað til greiðslu á 9.354.000 krónum, auk nánar tilgreindra vaxta og dráttarvaxta, að frádreginni innborgun stefnda að fjárhæð 7.139.882 krónur og var sú krafa merkt nr. 1 í stefnu . Til vara hafði stefnandi 2025 í máli nr. yrði felld úr gildi og ógilt með dómi og var sú krafa merkt nr. 2 í stefnu . Frá þeim dóm k röfum féll stefnandi með bókun í þinghaldi 13. janúar 2026, með vísan til þess að fjárkrafan merkt nr. 1 t eldist að fullu greidd með vöxtum og dráttar - vöxtum en án málskostnaðar . Við upphaf aðalmeðferðar 6. mars sl. l agði stefnandi fram bókun um endanlegar dómkröfur sínar þar sem efnislega er áréttað að málskostnað ar - krafa stefnanda t aki til málsins í heild, þ.e. einnig þeirrar fjárkröfu sem stefndi greiddi á þingfestingardegi. 2 I. H elstu málsatvik og ágreiningsefni 5. Stefnandi varð fyrir vinnuslysi 16. október 2022 er hún var að teyma hest sem fældist. Mun hún sjál f hafa tilkynnt um slysið til stefnda 25. sama mánaðar . Í framhaldinu átti sér stað m álsmeðferð hjá stefnda sem lauk 27. maí 2025 með bóta ákvörðun og greiðslu bóta skv. 12. gr. laga nr. 45/2015 um slysatrygging ar almannatrygginga . Þar sem óum - deilt er að bótakrafa hennar vegna slyssins var greidd að fullu , með vöxtum og dráttar - vöxtum, á þingfestingardegi máls þessa og einungis er deilt um málskostnað vegna þess hluta málsins , er ekki þörf á að rekja hér frekar atvik sem varða slysið og afleiðingar þess . 6. S ú dó mkr a f a sem eftir stendur í málinu , merkt nr. 3 í stefnu, einskorðast við tjón sem stefnandi telur sig hafa orðið fyrir vegna kostnaðar af lögmannsaðstoð sem hún naut á stjórnsýslustigi málsins hjá stefnda og við kæru til úrskurðarnefndar í velferðarmál um . Í því efni er einkum deilt um ástæður þess að afgreiðsla málsins tafðist og hvor aðila beri ábyrgð á þ ví en ekki sýnist um það deilt að a fgreiðsla málsins hafi dregist nokkuð . L iggja fyrir ýmis gögn um samskipti aðila , mest formleg bréfaskipt i en einnig tölvubréf og gögn sem stefndi kveður sýna skjáskot úr kerfum stofnunarinnar og eiga að va rpa ljósi á sending u og móttöku bréfa í gegnum vef gátt . 7. H ér verða aðeins rakin helstu atvik og samskipti sem þýðingu geta haft e n nánar i lýsing á samskiptum aðila er samofin umfjöllun um málsástæður þeirra . 8. Í framhaldi af tilkynningu sinni til stefnda um slysið í október leitað i st efnandi aðstoðar lögmanns og veitti honum umboð 21. nóvember 2022 til þess að gæta hagsmuna sinna vegna slyssins gagnvart bæði ste fnda og Verði tryggingum hf. Ritaði lögmaðurinn stefnda bréf af hennar hálfu 25. janúar 2023 og beiddist afstöðu til bótaskyldu vegna slyssins . Í framhaldinu áttu sér stað bréfaskipti milli stefnda og lögmanns stefnanda varðandi gagnaöflun sem ekki er þörf á að rekja hér en m eð bréfi til s tefnanda 19. apríl 2023 var tilkynnt um þá afst öðu stefnda að slysið teldist bótaskylt samkvæmt lögum nr. 45/2015 . Var í bréfinu m.a. leiðbeint um að sækja þyrfti um mat á örorku á þar til gerðu eyðublaði á heimasíðu stefnda. 9. Þrátt fyrir þær leiðbeiningar óskaði l ögmaður s tefnand a einhliða eftir matsgerð tveggja lækna á læknisfræðilegri örorku/miska stefnanda vegna afleiðinga vinnuslyss ins með bréfi, dags. 7. nóvember 2023 . Lá sú matsgerð fyrir 22. mars 2024 og samkvæmt henni var miski stefnanda skv. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 metinn 64 stig . 3 10. Með formlegu k röfubréfi lögmanns stefnanda til stefnda , dags . 4 . apríl 2024 , voru settar fram bótakröfur stefnanda á grundvelli matsgerðarinnar . B er bréfið með sér að matsgerðin hafi fylgt því, auk þess sem hún mun sennilega hafa fylgt sem viðhengi með tölvubréf i lögmanns stefnanda til stefnda 23. mar s sama ár, samkvæmt því sem fram kom við mu nnlegan málflutning , þótt það liggi ekki ótvírætt fyrir. 11. Hinn 5 . apríl 2024 s ta ðfesti starfsmaður stefnda móttöku matsgerðar innar með því að svar a nefndum tölvupósti lögmanns stefnanda frá 23. mars . Í svarinu var bent á a ð fylla þyrfti út eyðublað um beiðni um örorkubætur og fylgdi h lekkur á það eyðublað . Ekki er hins vegar að sjá að móttaka kröfubréfsins , dags. 4. apríl sama ár, hafi verið staðfest skriflega af hálfu stefnda en ekki er á öðru byggt af hálfu stefnda en að það hafi borist stofnuninni um svipað leyti og það er dagsett . 12. L ögmaður stefnanda ritaði stefnda þrjú bréf , dags. 20. júní og 10. desember 2024 og 20. febrúar 2025 , sem óumdeilt virðist að ekki hafi verið svarað . Í meginatriðum var með bréfum þessum rekið á eftir afgreiðslu málsins hj á stefnda. Í síðasta bréfinu var tekið fram að vegna skorts á svörum væri stefnanda nauðugur einn sá kostur að kæra málið til úrskurðarnefndar velferðarmála . 13. Lögmaður stefnanda beindi stjórnsýslu kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála 12. maí 2025 sem rei st var á því að óhæfileg töf hefði orðið á málinu í meðförum stefnda. Í framhaldi af bréfi úrskurðarnefndarinnar til stefnda 14. maí, þar sem tilkynnt var um kæruna og óskað greinargerðar stefnda, tók stefndi ák vörðun 27. maí 2025 um að greiða stefnanda bæ tu r sem miðuðu við að miski hennar skv. 12. gr. laganna teldist 43 stig, enda þótt niðurstaðan væri 64 stig samkvæmt þeirri matsgerð sem stefnandi hafði aflað einhliða . 14. Í framhaldi þessa ritað i lögmaður stefnand a stutt bréf til úrskurðarnefndar velferðarmála 10. júní 2025 þar sem áréttuð var beiðni um úrskurð um stjórnsýslukæruna , þrátt fyrir bótaákvörðun stefnda, en lögmaðurinn afturkallaði síðan kæru na 8. júlí 2025 þar sem ákvörðun hefði verið tekin um að leggja málið fyrir dóm. Var mál þetta s íðan höfðað 7. ágúst sama ár , eins og fyrr sagði. 15. Með bótauppgjöri 4. septe mber 2025, á þingfestingardegi máls þessa , voru stefnanda greiddar b ætur sem svöruðu til þeirrar fjárkröfu sem hún hafði uppi í máli þessu, merkta nr. 1 , ásamt vöxtum og dráttarvöxt um eins og þar greindi . Er óumdeilt að bótauppgjörið hafi t ekið fullt mið af niðurstöðu matsgerðarinnar um 64 miskastig. 4 16. Ekki voru gefnar munnlegar skýrslur við aðalmeðferð málsins. H ér verða næst r aktar málsástæður aðila að því leyti sem þörf krefur til úrlausnar málsins, sbr. e - lið 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. II. Helstu m álsástæður og lagarök stefnanda 17. Stefnandi byggir á því að fullt tilefni sé til að krefja stefnda um bætur vegna kostnaðar sem lent hafi á henni vegna vinnu lögmanns hennar við málið þar sem vinna lögmanns hennar hafi orðið verulega meiri en ella vegna óhæfi - legra tafa hjá stefnda á afgreiðslu málsins. Er á því byggt að um hafi verið að ræða g róf a sniðgöngu stefnda á málshraðareglu stjórnsýsluréttar , sbr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 , og sem leitt hafi til þess að nauðsyn hafi borið til að kæra málið til úrskurðar - nefndar í velferðarmálum , sbr. 4. mgr. greinarinnar . Byggir stefnandi á því að erindum lögmanns hennar hafi í engu verið svarað allt þar til seinagang ur málsins var kærður til úrskurðarnefndar innar 12. maí 2025 og stefndi brást við með bótaákvörðun 27. sama mánaðar. Tekur stefnandi fram að þá hafi verið liðin tvö ár og fimm mánuð ir frá því að stefndi var krafinn um viðurkenningu á bótaskyldu í málinu og eitt ár frá því að stefnandi krafði stefnda um bætur á grundvelli matsgerðarinnar, með kröfubréfi. 18. E nda þótt a ðilar að stjó rn sýslumáli eigi almennt ekki rétt á kostnaði vegna vinnu sér - fræðinga sem leitað er til vegna slíks máls sé sú regla á því reist að viðkomandi s t jó rn vald sinni skyldum sínum samkvæmt stjó rn sýslulögum, svo sem upplýsingaskyldu, leiðbein - inga r skyldu, rannsóknarskyldu og skyldunni um málshraða. Brjóti stjó rn valdið gegn þessum reglum og leggi málið ekki í þann farveg sem stjó rn sýslulögin áskilj i sé um að ræða ólögmæt a og saknæm a háttsemi af hálfu stjó rn valdsins. By ggir stefnandi á því að nauðsynlegt hafi verið að kæra málið til úrskurða rn efndar velferðarmála . Þ að hafi borið árangur og leitt til þess að stefnandi fékk loks að vita að málið væri til afgreiðslu hjá stefnda og f ékk loks greitt inn á tjón sitt. Stefndi geti ekki f i rrt sig ábyrgð vegna hins langa máls meðferðartíma og vegna brota á svarskyldu . Um það er til hliðsjónar vísað t i l dóms Landsréttar 5. febrúar 202 1 í máli nr. 772/2019. Við úrlausn málsins verði einnig að horfa verði til þess hve gróflega hafi verið brotið gegn málshraðareglu 9. gr . stjó rn - sýslulaga . 19. Til stuðnings því að um óh æfilegar taf ir hafi verið að ræða hjá stefnda v ísar stef n andi til úrskurða úrskurðarnefndar í velferðarmálum nr. 609/2023 , nr. 110/2024 og nr. 608/2024 sem birtir séu á vefsíðu S tjórnarráðsins . 5 20. Í stefnu er, til stuðnings dómkröfu merk t ri nr. 3 , einnig vísað til málsástæðna sem ra ktar séu í kafla II í stefnu , en þar er í meginatriðum á því byggt að stjórnvaldsákvörðun stefnda frá 27. maí 2025 hafi verið haldin verulegum annmörkum , bæði að efni til og formi , og því ógildanleg. 21. Við munnlegan málflutning var mótmælt málsástæðum stefnda sem snúa að ákvörðun málskostnaðar , þar á meðal því að málið hafi verið höfðað að þarflausu. III. Helstu m álsástæður og lagarök stefnda 22. Stefndi hafnar því að stefnandi eigi rétt á greiðslu vegna lögmannskostnaðar við meðferð máls henna r á stjórnsýslustigi hjá s tefnda. S amkvæmt íslenskum stjórnsýslurétti sé meginreglan sú að aðilar beri sjálfir þann kostnað sem þeir hafa af rekstri mála á stjórnsýslustigi. Umrædd meginregla h afi margsinnis verið staðfest í dómaframkvæmd, sbr. t.d. í dóm i Hæstaréttar 13. maí 2015 í máli nr. 678/2014 og dóm i Landsréttar 28. nóvember 2024 í máli nr. 11/2024. 23. Rökin að baki meginreglunni séu skýr. Annars vegar byggi st hún á lögmætisreglunni, sem af leiði að útgjöld úr opinberum sjóðum verði að eiga sér stoð í lögum. Aðili máls eigi því aðeins lögvarða kröfu til að fá málskostnað á stjórnsýslustigi endurgreiddan a ð sérstök lagaheimild standi til þess eða á grundvelli skaðabótaregl na . Hins vegar endur - spegl i reglan þá hugsun að stjórnsýslumeðferð eigi að vera einföld, ódýr og aðgengileg fyrir almenning. Hafi það enda verið eitt af þeim markmiðum sem bjuggu að baki setn - ingu stjórnsýslulaga nr. 37/1993, sbr. greinargerð með frumvarpi laganna. Með slíkri til - hö gun hafi verið stefnt að því að gera aðilum stjórnsýslumáls kleift að annast að mestu leyti samskipti við stjórnvöld án fulltingis sérfróðra aðila. 24. Stefndi bendir á að krafa stefnanda eigi sér ekki stoð í sérstakri lagaheimild enda sé sl íkri heimild hvork i fyrir að fara í lögum nr. 45/2015 né í lögum nr. 112/2008 um sjúkra - tryggingar . 25. D ómstólar hafi við sérstakar aðstæður gert stjórnvöldum að greiða bætur vegna kostnaðar aðila við rekstur stjórnsýslumáls , að uppfylltum skilyrð um sakarreglunnar. 26. Stefndi hafnar því alfarið að meðferð máls stefnanda á stjórnsýslustigi hafi verið ábóta - vant og með þeim hætti sem stefnandi lýsi í stefnu . Eins og atvikalýsing í greinargerð b eri með sér hafi stefndi endurtekið svarað bréfum og erindum lögmanns stefnanda á því tímabili sem um ræði r . Í þeim samskiptum hafi því sannarlega verið beint til stefnanda og lögmanns hennar að afhenda viðeigandi gögn , auk þess sem u pplýst hafi verið um 6 fram vindu málsins eins og hægt var og veittar upplýsingar um viðeigandi farveg krafna á hendur stofnuninni. 27. Þannig hafi stefndi verið í samskiptum við stefnanda og síðar lögmann stefnanda, frá síðari hluta árs 2022 fram til fyrri hluta árs 2023 varðandi þau gögn sem stefndi taldi nauðsynlegt að bærust svo mögulegt væri að taka efnislega afstöðu í málinu. Þrátt fyrir endurteknar beiðnir stefnda um afhendingu nauðsynlegra gagna hafi afhending þeirra dregist úr hófi fram. Þegar fullnægjand i gögn og upplýsingar lágu loks fyrir í apríl 2023 hafi stefnandi og lögmaður hennar verið upplýst um að stefndi féllist á bótaskyldu í mál - inu . Það hafi verið gert með bréfi 19. apríl 2023, einungis hálfu ári eftir að slysið varð. Eins og gögn málsins ber i með sér hafi bréf þetta verið móttekið og opnað af hálfu stefn - anda 25. maí 2023. Afstaða stefnda til bótaskyldu stofnunarinnar hafi því átt að vera stefnanda ljós í síðasta lagi við það tímamark. 28. Þá hafi viðeigandi leiðbeiningar verið veittar stefnanda og lögmanni hennar í kjölfar þess að bótakröfu á grundvelli matsgerðar, sem stefnandi aflaði að eigin frumkvæði og áhættu, var beint að stefnda. Með tölvupósti, sendum 5. apríl 2024 á netfang lögmanns stefnanda, hafi verið farið fram á að tilgreint eyðubla ð um beiðni um örorkubætur yrði fyllt út og sent stofnuninni. Eins og áður hafi s tefnandi ekki brugðist við með viðeigandi hætti , til samræmis við veittar leiðbeiningar og óskir stefnda. Á réttar stefndi að stofnunin hafi fullt forr æði á að ákveða á hvaða f ormi bótaumsóknir skuli vera, sbr. 34. gr. laga nr. 112/2008. Þar sem fullnægjandi bótaumsókn hafi ekki verið beint til stefnda, þrátt fyrir leiðbein - ingar þar um, hafi málið farið í bið hjá stefnda uns stofnunin var upplýst um kær u til ú rskurðarnefndar ve lferðarmála. Í kjölfarið hafi stefndi tekið ákvörðun í málinu, þrátt fyrir að tilskilin gögn lægju enn ekki fyrir . 29. Þar sem samskipti aðila ber i að einhverju marki vott um að bréf stefnda hafi ekki borist stefnanda og lögmanni hennar áréttar stefndi að sto fnuninni ber i að nýta gagnagátt í sam - skiptum við einstaklinga. Vísar stefndi í því efni til 1. mgr. 50. gr. laga nr. 112/2008 , auk laga nr. 105/2021 um stafrænt pósthólf í miðlægri þjónustugátt stjórnvalda , einkum 1. gr. þeirra um markmið laganna . S tefnda hafi því verið rétt og skylt að beina bréfum sínum til stefnanda og lögmanns hennar í gegnum gagnagátt sína, að því marki sem þar komu fram persónugreinanlegar upplýsingar um stefnanda. Þar sem það var mögulegt hafi lögmanni stefnanda verið svarað m eð tölvupósti þótt atvik málsins beri ekki með sér að það hafi gefið betri raun. Þá verð i og að hafa hliðsjón af því að stefnandi hafi notið lið - sinnis lögmanns, sem sé sérfróður á þessu sviði og hafi átt í umtalsverðum samskiptum 7 við stofnunina sökum star fa sinna. H af i honum mátt vera l jóst að svör stofnunarinnar bærust að meginstefnu í gegnum vefgátt stefnda, enda sé gáttin og notkun hennar ekki ný af nálinni. 30. Samantekið byggir stefndi á því að þrátt fyrir að mál stefnanda hafi vissulega teki ð langan tíma verði sá dráttur ekki rakinn til a t hafna eða athafnaleysis stefnda. Ber i framlögð gögn málsins þetta skilmerkilega með sér en að mati stefnda hafi framferði stofnunar innar að öllu leyti verið til samræmis við þær skyldur sem á henni hvíla samkvæmt meginr eglum stjórnsýsluréttar og ákvæðum stjórnsýslulaga. Í l jósi þessa telur stefndi að þeir úrskurðir úrskurðarnefndar velferðarmála, sem stefnandi vísar til í stefnu , hafi ekkert vægi við úrlausn málsins og við mat á málsmeðferð stefnanda. 31. Framangreindu til v iðbótar byggir stefndi á því að samkvæmt sakarreglunni beri aðili skaðabótaábyrgð á tjóni sem valdið er með saknæmum og ólögmætum hætti, enda sé tjónið sennileg afleiðing af hegðun viðkomandi. Af skilyrðum sakarreglunnar leiði að sannanlega þurfa að liggja fyrir form - og/eða efnisannmarkar á úrlausn stjórnvalds, þ.e. ólögmæti, svo að til greina geti komið að bótaskylda stofnist. Jafnframt sé ekki nægjan - legt, svo til bótaskyldu stofnist, að niðurstaða viðkomandi stjórnvalds hafi verið lagalega röng að formi eða efni til heldur þ urfi jafnframt að sýna fram á að til kostnaðarins hafi stofnast vegna þess að háttsemi stjórnvaldsins hafi verið saknæm og að tjón viðkomandi sé sennileg afleiðing af þeirri háttsemi stjórnvaldsins. Engu slíku sé fyrir að fara í máli stefnanda . M eð vísan til alls þess sem rakið hefur verið hafnar stefndi því sem röngu og ósönnuðu að starfsmenn stofnunarinnar hafi sýnt af sér saknæma háttsemi við meðferð málsins. Stefnandi ber i sönnunarbyrði fyrir hinu gagnstæða og þá byrði h afi hún ekki axlað. 32. Loks bendir stefndi á að málsmeðferð stofnunarinnar st a nd i umsækjendum til boða þeim að kostnaðarlausu. Stefndi get i ekki borið ábyrgð á meintu tjóni stefnanda sökum þess að hún leitað i sér lögmannsaðstoðar vegna málsins. Ve rð i ekki séð að vinna lögmanns stefnanda á stjórnsýslustigi hafi verið meiri eða önnur en í öðrum sambærilegum slysa - málum sem til meðferðar séu hjá stofnuninni. Í öllu falli get i stefndi ekki borið ábyrgð á auknum kostnaði stefnanda þar að lútandi. 33. Með vísan til alls fr amangreinds ber i að sýkna stefnda af framangreindri dóm kröfu stefn - anda. 34. Stefndi hafnar sérstaklega kröfu stefnanda um málskostnað fyrir héraðsdómi. Byggir stefndi á því að dómsmál þetta hafi að nokkru marki verið þarflaust, sbr. a - lið 1. mgr. 8 131. gr. l aga nr. 91/1991. Er í fyrsta lagi á það bent að málinu hafi verið stefnt inn til héraðsdóms fljótlega eftir að ákvörðun stefnda lá fyrir , 27. maí 2025, án þess að látið væri reyna á önnur möguleg úrræði á stjórnsýslustigi. Stefndi bendir á að stefnandi hef ði getað óskað eftir endurupptöku málsins og samhliða komið að athugasemdum við ákvörðun stefnda , frekari rökstuðningi og gögnum. Þá hefði verið mögulegt að beina uppfærðri greiðsluáskorun að stefnda vegna eftirstöðva bótakröfunnar og/eða kæra ákvörðunina til úrskurðarnefndar velferðarmála. Í öllu falli hafi stefnanda ekki verið nauðugur sá kostur einn að höfða málið á þeim tímapunkti sem málshöfðun kom til . 35. Í annan stað hafi stefndi, áður en má l ið var þingfest, viðurkennt bótaskyldu vegna eftir - stöðva bót akröfu stefnanda eins og hún var útlistuð í 1. tölulið dómkröfu í stefnu og boðið fram sættir þess efnis. Þrátt fyrir að sættir tækjust ekki hafi stefndi gengið frá fullnaðar - uppgjöri vegna þeirrar kröfu s ama dag og málið var þingfest. 36. Í öllu falli verði a ð hafa hliðsjón af framangreindu við ákvörðun málskostnaðar, sbr. 130. og 131. gr. laga nr. 91/1991. Aukinheldur telur stefndi að við ákvörðun málskostnaðar verði að hafa hliðsjón af þeirri meginreglu skaðabótaréttar að tjónþola beri að reyna að takmarka tjón sitt eins og kostur er. Í því fel i st m.a. að tjónþoli skuli forðast að leggja út í ónauðsynlegan kostnað. Að mati stefnda sé það raunin með málshöfðun þessa, einkum og sér í lagi eftir að stefndi viðurkenndi bótaskyldu vegna eftirstöðva bótakröfu stef nanda áður en málið var þingfest. Að þessu virtu telur stefndi rétt að stefnandi verði látinn greiða stofnuninni málskostnað og kveður þá kröfu sína styðjast við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála . IV. Niðurstaða 37. Eftir að fallið var frá dómkröfum nr. 1 og 2 í stefnu einskorðast efnislegur ágreiningur aðila í málinu v ið það hvort stofnast hafi til skaðabótaábyrgðar stefnda , á grundvelli sakarreglu skaðabótaréttar, á fjár tjóni stefnanda sem fólst í kostnaði sem hún b ar af aðstoð lögmanns við meðferð stjórnsýslumáls síns hjá stefnda. Í því efni er einkum deilt um hvort starfsmenn stefndu hafi við meðferð stjórnsýslumálsins sýnt af sér ólögmæt a og saknæm a háttsemi og hvort umrætt fjártjón standi í orsakasamhengi við og teljist sennileg afleiðing af þeirri háttsemi. Því til viðbótar s tendur ágreiningur um þá málskostnaðarkröfu sem stefnandi hefur uppi í máli þessu sem tekur ti l málsins í heild, eins og það var við mál s höfðun, og er einkum deilt um hvort stefnandi hafi að óþörfu höfðað málið um dómkröfur nr. 1 og 2. 9 38. S tefnandi lýsir tjóni sínu svo að það fel i st í 930.000 króna reikningi lögmanns hennar, þ.e. 750.000 króna þóknun, a ð viðbættum 180.000 krónum vegna virðisaukaskatt s , út - gefnum 11. júní 2025 . Samkvæmt gögnum málsins greiddi stefnandi reikninginn me ð þeim hætti að lögmaðurinn hélt fjárhæð hans eftir þann dag sem hann stóð henni skil á bótagreiðslu frá stefnda sem hann hafði móttekið af hennar hálfu 28. maí sama ár. Á en ekki er um frekari sundurliðun að ræða og kemur heldur ekki f ram á hvaða tímabil i þjónustan var veitt . E kkert tímayfirlit yfir vinnu lögmannsins fy lgir reikningnum. Aðspurður af dómara a f því tilefni gaf lögmaður stefnanda þá mál - flutningsyfirlýsingu við munnlegan málflutning að reikningurinn taki til allrar vinnu hans vegna málsins á stjórnsýslustigi, allt frá því að hann fékk umboð frá stefnanda 21 . nóvember 2022 og þar til reikningurinn var gefinn út. 39. Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda er á því byggt að hún hafi orðið fyrir tjóni sökum þess að vinna lögmanns hennar hafi orðið en ella vegna ólögmætrar og saknæmrar háttsemi starfsmann a stefnda. Þrátt fyrir það er ljóst af framangreindri mál - flutningsyfirlýsingu lögmannsins að stefnandi gerir í reynd kröfu um að fá bættan allan kostnað af vinnu lögmannsins í hennar þágu á stjórnsýslustigi málsins . Er þannig fyrir hendi misræmi milli kröfugerðarinnar og mál s ástæðna að baki henni og s kortir verulega á að gerð sé grein fyrir því í stefnu frá hvaða tímamarki stefnandi telur lögmannsaðstoð hafa orðið sér nauðsynlega vegna saknæmrar háttsemi starfsmanna stefnda. Við munn - legan málflutning v akti dómari máls á því hvort krafan væri af þessum sökum haldin slíkum annmarka að varðaði frávísun án kröfu. Af því tilefni s taðfesti lögmaður stefn - anda að ekki sé á öðru byggt en að í upphafi hafi stefnandi leitað til hans að eigin ósk og óháð ætluðum a nnmörkum á stjórnsýslumeðferð stefnda, sem þá var nýhafin. Þá kom fram að lögð sé áhersla á tímabilið eftir að kröfubréf lögmanns hennar hafði verið sent stefnda , 4. apríl 2024, ásamt matsgerðinni frá 22. mars sama ár, einkum vinnu lögmanns - ins við stjórns ýslukæru til úrskurðarnefndar velferðarmála á árinu 2025. Í ljósi þe irra skýringa og að gættri framangreindri málflutningsyfirlýsing u þykir dómkrafa stefnanda ekki svo vanreifuð að nauðsyn beri til þess að vísa henni frá dómi , án kröfu. 40. Þ að er meginregla í slensks réttar að borgararnir verð a sjálfir að bera þann kostnað sem þeir hafa af málarekstri sínum fyrir stjórnv öldum, kj ósi þeir á annað borð að nýta sér sérfræði lega aðstoð við slík erindi , t.d. lögmanna, hvort sem það ber árangur eða ekki. Gildir þetta nema sérstök lagaheimild standi til greiðslu slíks kostnaðar, sem óumdeilt er 10 að ekki er fyrir hendi í máli þessu. Þá eru dæmi um það í dómaframkvæmd að fallist hafi verið á bótakröfur vegna slíks kostnaðar á sakargrundvelli. Af dómaframkvæmd æðri dómstól a verður þó ráðið að helst hafi það gerst í tilvikum þar sem um veigamikla ann - marka hefur verið að ræða við málsmeðferð stjórnvalds, sbr. t.d. dóm Hæst a réttar 30. október 2008 í máli nr. 70/2008 og áðurnefndan dóm Landsréttar í máli nr. 772/2019. Þá nægir það almennt ekki til bótaskyldu þótt í ljós sé leitt að gerð hafi verið mistök við ákvörðun stjórnvalds, svo sem að rangri lagatúlkun hafi verið beitt, heldur þarf meira til að koma til þess að skilyrði um saknæmi teljist fullnægt og hefur ekki verið fall ist á sjónarmið um svokallað reglufest saknæmi í málum af þessu tagi. Loks er þess að geta að tjónþoli ber að jafnaði sönnunarbyrði fyrir því að öll skilyrði bótaskyldu séu fyrir hendi. 41. Um hina ætluðu ólögmætu háttsemi starfsmanna stefndu er í stefnu eink um vísað til brot a á málshraðareglu stjórnsýsluréttar , sbr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 , eins og rakið er í kafla II um málsástæður stefnanda hér að framan . 42. Í stefnu er auk þess mi nnst á það , á bls. 8, með mjög almennu orðfæri, að sinni stjórnvald ekki skyldum sínum samkvæmt - . Er þó í engu reifað í hverju ætluð brot stefnda ge gn upplýsingaskyldu og leiðbeininga r - skyldu kynnu að vera f ólgin og er hv ergi vísað til 7. eða 15. gr. stjórnsýslulaga . Af munn - legum málflutningi af hálfu stefnanda varð ekki ráðið að byggt sé á slíkum brotum . Þeirri málsástæðu að stefndi hafi ekki svarað skriflegum erindum sýnist ekki haldið fram í tengslum við slík brot heldur til stuðnings því að brotið hafi verið gegn málshraðareglu. Gegn mótmælum stefnda , og þar sem ekki blasir við að brotið hafi verið gegn leið - beininga r - og upplýsingaskyldu við máls meðferð stefnda, verður hugsanlegum máls - ástæðum sem að því lúta hafnað. 43. Þá er í stefnu, , vísað til málsástæðna sem teflt er fram til stuðnings dómkröfu nr. 1 í stefnu, nánar tiltekið í undirkafla II, en þar er á því byggt að við ákvörð - un stefnda um bótagreiðslu til stefnanda 27. maí 2025 hafi verið brotið gegn bæði form - og efnisreglum stjórnsýsluréttar. Nánar tiltekið er þar byggt á því að við ákvörðunina hafi verið brotið gegn lögmæt isreglu og réttmætisreglu stjórnsýsluréttar, auk rannsóknar - reglu, málshraðareglu, andmælarétti og hæfisreglum stjórnsýsluréttar, sbr. 3., 9., 10. og 13. gr. stjórnsýslulaga. Verulega er v anreifað a f hálfu stefnanda hvernig þessar máls - ástæður get i haft þý ðingu varðandi þá dómkröfu sem hér er til umfjöllunar, enda verður 11 ekki séð að það tjón sem stefnandi krefst þess að fá b ætt sé á nokkurn hátt að rekja til þeirrar bótaákvörðunar eða ætlaðra annmarka við töku hennar. Hefur stefnandi ekki sýnt fram á að vin málsins vegna þeirrar ákvörðunar en sá reikningur sem fyrir liggur til sönnunar ætluðu tjóni var, eins og áður sagði, gefinn út 11. júní 2025 eða um tveimur vikum eftir framan - greind a bótaákvörðun . Hefur því ekki verið haldið fram, og er heldur ekki að s já af gögn - um málsins , að nein vinna lögmannsins í þágu málsins hafi sér s tað frá því að ákvörðunin lá fyrir þar til reikningurinn var gefinn út , ef undan er skilið stutt bréf lögmanns ins 10. júní 2025 til úrskurðarnefndar velferðarmála . Á það skortir því að sýnt hafi verið fram á að það tjón sem stefnandi krefst þess að fá bætt standi í orsakatengslum við umrædda bótaákvörðun og ætluð brot gegn stjórnsýslureglum við töku hennar, þ.e. öðrum en máls - hraðareglu sem næst verður vikið að . Verður framangreindum málsástæðum stefnanda því hafnað. 44. Víkur þá að þeirri meginmálsástæðu stefnanda að brotið hafi verið gegn málshraðareglu við málsmeðferð stefnda. Af fyrirliggjandi gögnum verður ráðið að málsmeðferð stefnda hafi tafist nokkuð á fyrri stigum vegna skorts á gögnum frá stefnanda eða skorts á út - fyllingu eyðublaða, þrátt fyrir leiðbeiningar stefnd a í bréfum sem send voru lögmanni stefnanda eða þeim báðum . B era gögnin með sér að skýringar þe ss sé að einhverju leyti að rekja til þess a ð lögmaður stefnanda hafi ekki nálgast bréf sem honum voru send í gegnum rafræna vefgátt stefnda en notkun hennar á sér stoð í 50. gr. laga nr. 112/2008. Á það m.a. við þegar tilkynnt var með bréfi stefnda 19. ap ríl 2023 að bótaskylda hefði verið viðurkennd , en nægilega þykir sannað með skjáskoti úr kerfum stefnda að það bréf opnaði stefnandi sjálf en ekki lögmaður hennar . 45. Síðar sama ár fór lögmaður stefnanda þá leið að a fla einhliða matsgerðar tveggja lækna í sta ð þess að óska eftir örorkumati með útfyllingu þar til gerðs eyð u blaðs á heimasíðu stefnda , eins og leiðbeint hafði verið um í bréfinu frá 19. apríl 2023. Verður stefnda ekki um það kennt að sú leið var farin eða um tafir á því að sérfræðilegs mats væri af lað . 46. M atsgerð in , dags. 22. mars 2024, barst s tefnda ekki síðar en með kröfubréf i lögmanns stefnanda , dags. 4. apríl 2024 . Le ggja verður til grundvallar að kröfu bréfið hafi borist stofnuninni fljótlega eftir dagsetningu þess, enda ekki á öðru byggt af hálfu stefnda. Verður ekki annað séð en að næg gögn hafi að svo komnu máli legið fyrir stjórnvaldinu til þess að hægt væri að yfirfara þau og taka ákvörðun um greiðslu bóta. Va r matsgerðin enda lögð til grundvallar við bótaákvörðun stefnda tæplega fjórtán mánuðum síðar, 27. 12 maí 2025 , þótt ekki hafi að fullu verið fallist á niðurstöður hennar um varanlegan miska , eftir yfirferð tryggingalæknis. 47. Þá verður ekki séð að það hafi stað ið stefnda fyrir þrifum við bótaákvörðunina að eyðu - blað um beiðni um örorkubætur hafði ekki verið útfyllt, samkvæmt leiðbeining um í tölvupósti starfsmanns stefnda til lögmanns stefnanda 5. apríl 2024, enda lá fyrir kröfu - bréf lögmanns stefnanda , dags. 4. apríl 2024, sem ætla verður að hafi þjónað sama til - gangi. Í ljósi þess verður ekki á það fallist að réttlætanlegt hafi verið að setja málið á bið vegna skorts á útfyllingu slíks eyðublaðs , eins og byggt er á af hálfu stefnda að gert hafi verið, fram að þv í að stofnuninn i barst tilkynning úrskurðarnefndar velferðarmála u m framkomna stjórnsýslukæru stefnanda . Breytir engu þótt stefndi hafi heimild til að ákveða á hvaða formi u msóknir um bætur skul i vera , sbr. 34. gr. laga nr. 112/2008 . Hefði stefnda þá í öllu falli verið rétt , með hliðsjón af ákvæði 3. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga, að tilkynna lögmanni stefn anda að málið yrði sett á bið þa r til eyðublaðið hefði verið fyllt út , þrátt fyrir viðtöku formlegs kröfubréfs , en það var ekki gert . Eins og fram er komið verður ekki séð að nein bréf eða tilkynningar hafi borist frá stefnda eftir að framangreint tölvubréf starfsmanns stofnunarinnar var sent lögmanni stefnanda 5. apríl 2024 þar til tilkynnt var um bótaákvörðunina 27. maí 2025 . 48. Það er ekki einhlítt hve nær um brot gegn málshraðareglu, sbr. 1. mgr. 9. gr. stjórnsýslu - laga , sbr. hér einnig 1. mgr. 35. gr. laga nr. 112/2008 og 1. mgr. 15. gr. laga nr. 45/2015 , verður talið að ræða heldur verður að meta það með hliðsjón af atvikum og aðstæðum hverju sinni. V ið það mat getur t.d. skipt máli hvort vikið hafi verið verulega frá hefð - bund n um ferli máls og skráðum reglum um hæfilegan málsmeðferðartíma hjá viðkomandi stjórnvaldi , sé u slík viðmið fyrir hendi, og hvar ábyrgðin liggur á því að svo fór. Ekki er upplýst í málinu hvort sett hafi verið skráð viðmið um málsmeðferðartíma hjá stefnda eða upplýsingar um hver hann sé að jafnaði , en miðað við þá úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála sem vísað er til í stefnu má draga þá ályktun að tæplega 14 mánaða biðtími frá því að allar nauðsynlegar upplýsingar lágu fyrir af hálfu umsækjanda þ ar til bóta ákvörðun var tekin teljist úr hófi fram. Engu að síður er ljóst að ætla verður einhvern tíma til yfirferðar fagfólks á vegum stefnda á gögnum máls áður en bótaákvörðun er te kin. 49. Jafnvel þótt lagt yrði til grundvallar að óhæfilegur d ráttur hafi orðið á meðferð málsins eftir að kröfubréfið og matsgerðin lágu fyrir hjá stefnda í apríl 2024 , sem ekki geti talist réttlæt tur með þeim rökum að m álið hafi verið sett á bið, verður ekki fram hjá því horft, 13 sem gögn málsins bera með sér, að lögmaður stefnanda virðist ítrekað hafa virt að vettugi þær leiðbeiningar sem bréf stefnda , bæði formleg og tölvubréf, höfðu að geyma. Þá tak - markast skylda stjór nv alda til að svara erindum borgaranna , samkvæmt óskráðri megin - reglu stjórnsýsluréttar, við erindi þar sem þörf er á svari eða ljóst er að svars sé vænst . Verður ekki séð að svo hafi skýrlega hátt að til um bréf lögmanns stefnanda 20. júní og 1 0 . desember 2024 og 20. febrúar 2025 , sem ekki var svarað, en þau bera með sér að erindið hafi fyrst og fremst verið að reka á eftir afgreiðslu málsins. Í ljósi alls framan - ritaðs og þrátt fyrir lýsta hnökra á málsmeðferð stefnda eftir viðtöku kröfubréfs og mats - gerða r í apríl 2024 verður ekki talið hafa verið u m veigamikla annmarka að ræða á máls - meðferð stefnda. Þá þyk ja gögn málsins ekki renna nægum stoðum undir þá ályktun að uppfyllt séu skilyrði um saknæmi starfsmanna stefnda. 50. A f framangreindum ástæðum , og þar se m öllum málsástæðum stefnanda sem þýðingu geta haft hefur verið hafnað, verður fallist á aðalkröfu stefnda um sýknu af skaðabóta - kröfu stefnanda. 51. Ekki verður á það fallist að mál þetta hafi verið höfðað að þarflausu, sbr. a - lið 1 .mgr. 131 . gr. laga nr. 91/1991 , en engin skylda hvíldi á stefnanda til að leita endurskoðunar á bótaákvörðun stefnda með beiðni um endurupptöku eða með stjórnsýslukæru áður en mál þetta var höfðað. Þá átti greiðsla stefnda samkvæmt dómkröfu merktri nr. 1 sér fyrst stað á þingfestingardegi, en ekki fyrir málshöfðun. 52. Stefn an di hefur gjafsókn í málinu, samkvæmt gjafsóknarleyfi útgefnu 1. júlí 2025. Eftir úrslitum málsins og a tvikum þykir rétt að málskostnaður falli niður milli aðila , sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1 991 . Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, sbr. 1. mgr. 127. gr. laga nr. 91/1991, þar með talin gjafsóknarþóknun lögmanns stefnanda sem þykir hæfilega ákveðin eins og í dómsorði greinir. Hefur þá verið litið til þess að gjafsóknarleyfið va r veitt til að höfða mál á hendur stefnda til viðurkenningar bótaskyldu vegna afleiðinga vinnuslyss lýsti lögmaður stefnanda því sjálfur yfir fyrir dómi að hann líti svo á að sá hluti málsins sem gekk til aðalmeðferðar falli ekki undir gjafsóknarleyfi ð . Lagði hann, því til samræmis, fram aðskilin málskostnaðaryfirlit vegna þess þáttar málsins sem gekk til aðalmeðferðar og þess sem laut að bótakröfu úr slysatryggingu almannatrygginga sem greidd var á þingfestingardegi . Er höfð hæfileg hliðsjón af síðarn efnda yfirlitinu við ákvörðun þóknunar en jafnframt a f efni og umfangi málsins og þ ví að efnislegum ágreiningi um þann þátt málsins lauk vegna greiðslu 14 stefnda á þingfestingardegi . Sam kvæmt dómvenju er ekki tekið tillit til virðisaukaskatts við ákvörðun g jafsóknar þóknunar. 53. Af hálfu stefnanda flutti málið Steingrímur Þormóðsson lögmaður en af hálfu stefnda flutti málið Guðmundur Hólmar Helgason lögmaður . Hildur Briem héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dóms orð: Stefndi, Sjúkratryggingar Íslands, er sýkn af öllum dómkröfum stefnanda, A , í máli þessu. Málskostnaður milli aðila fellur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin gjafsóknar - þóknun lögmanns stefnanda, Steingrím s Þormóðsso nar, 850.000 krónur. Hildur Briem